Szczur dżumy
Jako szczur śniady w 1348 roku jesteś zwinny, sprytny i świetnie się wspinasz. I bardzo możliwe, że nosisz pchły pełne jednej z najgroźniejszych bakterii w dziejach.
Szczur śniady
Szczurem średniowiecznej Europy był głównie szczur śniady, Rattus rattus, a nie większy szczur wędrowny, który dziś króluje w miastach, a po Europie rozprzestrzenił się dopiero mniej więcej od XVIII wieku. Śniady ma ciało długości około 16–24 cm i ogon dłuższy niż reszta ciała. Świetnie się wspina, lubi strychy, strzechy, spichlerze i statki. Rozmnaża się szybko – samica wydaje kilka miotów rocznie – ale na wolności żyje zwykle około roku. Jest wszystkożerny: zjada ziarno, owoce, kuchenne resztki, a w razie potrzeby owady i jaja. Węch i dotyk, dzięki czułym wibrysom, są dla niego ważniejsze niż wzrok.
Pchły, bakterie i Czarna Śmierć
Dżumę wywołuje bakteria Yersinia pestis. Wśród gryzoni przenoszą ją pchły, zwłaszcza pchła szczurza. Gdy zakażony szczur pada, głodne pchły opuszczają stygnące ciało i mogą przejść na człowieka. Szczury same są ofiarami – dżuma zabija je masowo.
Czarna Śmierć dotarła do Europy w 1347 roku i do lat 1351–1353 zabiła, według szacunków, od 30 do 60% mieszkańców kontynentu. Badania kopalnego DNA z zębów ofiar jednoznacznie potwierdziły, że sprawcą była Y. pestis. Na ziemiach polskich zaraza zebrała prawdopodobnie mniejsze żniwo niż na Zachodzie, choć skala strat wciąż jest dyskutowana.
Winny czy kozioł ofiarny?
Rola szczurów jest przedmiotem sporu. Tempo rozprzestrzeniania się zarazy w niektórych miejscach i brak przekazów o masowym padaniu szczurów skłoniły część badaczy do wniosku, że wiele ognisk napędzały ludzkie pchły i wszy, przechodzące bezpośrednio z człowieka na człowieka. Inni uważają szczury za kluczowe. Najpewniej działało kilka dróg naraz, łącznie z płucną postacią dżumy, przenoszoną drogą kropelkową. Tak czy inaczej, jako szczur byłbyś jednocześnie nosicielem i ofiarą – i na wieki niesprawiedliwym symbolem tej katastrofy.
