Król

Pomazaniec, ale nie wszechwładca

Władza średniowiecznego króla opierała się na kilku filarach: dziedziczeniu lub wyborze, błogosławieństwie Kościoła podczas koronacji i realnym poparciu możnych. Koronacja była obrzędem sakralnym – namaszczenie olejem świętym wynosiło króla ponad zwykłych świeckich. Mimo to monarchowie średniowiecza daleko byli od absolutyzmu. Potrzebowali baronów i biskupów, by zebrać wojsko i podatki, a ci potrafili wymusić ustępstwa, jak w Anglii, gdzie król Jan bez Ziemi musiał w 1215 roku przyjąć Wielką Kartę Swobód. W Polsce podobną rolę odegrały przywileje szlacheckie, zaczynając od koszyckiego z 1374 roku.

Dwór w drodze

Zanim powstały silne stolice i urzędy, królowie rządzili w dużej mierze, podróżując. Dwór przenosił się między zamkami, klasztorami i dobrami królewskimi, zjadając miejscowe zapasy, przyjmując prośby, sądząc spory i pokazując poddanym majestat. Dzień monarchy łączył mszę, narady, sądy, poselstwa, uczty i ulubione polowania, które były zarazem treningiem wojskowym. Królewski dwór to setki ludzi: kapelani, pisarze kancelarii, stajenni, kucharze, sokolnicy i rycerze straży.

Wojna należała do podstawowych obowiązków. Od dobrego króla oczekiwano obrony kraju, karania buntowników i powiększania granic – wielu osobiście prowadziło wojska.

Polscy królowie i niepewny finał

Pierwszym koronowanym królem Polski był Bolesław Chrobry w 1025 roku. Okres rozbicia dzielnicowego zakończyła koronacja Władysława Łokietka w 1320 roku, a jego syn Kazimierz Wielki (panował 1333–1370) zasłynął budową zamków, spisaniem praw i założeniem w 1364 roku Akademii Krakowskiej. Koronacje odbywały się w katedrze na Wawelu.

Panowania kończyły się różnie. Królowie ginęli w bitwach, jak Władysław Warneńczyk w 1444 roku, w wypadkach lub z rąk zamachowców, a spory o sukcesję regularnie rozdzierały państwa. Nad każdym ciążyła też presja posiadania męskiego potomka – Kazimierz Wielki, mimo czterech małżeństw, syna się nie doczekał.