Biskup
Jako biskup jesteś jednocześnie pasterzem dusz, wielkim posiadaczem ziemskim i politykiem na królewskim dworze – dziś w mitrze, jutro w siodle obok wojska.
Pasterz diecezji
Biskup kierował diecezją z katedry, czyli kościoła, w którym stała jego cathedra – tron. Tylko on mógł udzielać święceń kapłańskich, konsekrować kościoły i, w Kościele zachodnim, bierzmować. Wizytował parafie, zwoływał synody ustalające zasady dla duchowieństwa, sądził w sądach kościelnych sprawy małżeńskie i obyczajowe, odpowiadał za życie religijne tysięcy ludzi. W zarządzie pomagała mu kapituła katedralna, która przez długie okresy także wybierała biskupa. Na znak swego urzędu nosił mitrę i pastorał, wzorowany na pasterskiej lasce, oraz pierścień symbolizujący zaślubiny z diecezją.
Pan na włościach i polityk
Biskupi należeli do największych posiadaczy ziemskich Europy: mieli wsie, miasta, młyny i lasy, z których dochody utrzymywały katedrę, duchownych i dobroczynność. Wielu pochodziło z rodów możnowładczych i służyło królom jako kanclerze, posłowie i doradcy. W Rzeszy niektórzy byli wręcz książętami, a biskup prowadzący wojsko nikogo nie dziwił.
Ta podwójna rola rodziła konflikty. Spór o inwestyturę w XI i XII wieku toczył się o to, kto ma prawo mianować biskupów – władca czy papież. Zakończył go kompromisowy konkordat wormacki z 1122 roku. W Polsce biskupi zasiadali w radzie królewskiej, a później w senacie, zajmując w nim pierwsze miejsca.
Biskupi w dziejach Polski
Organizacja Kościoła w Polsce sięga roku 1000, gdy na zjeździe gnieźnieńskim powstało arcybiskupstwo w Gnieźnie z biskupstwami w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Arcybiskup gnieźnieński stał się prymasem, pierwszym duchownym królestwa, a w czasie bezkrólewia pełnił funkcję interrexa. Biskup krakowski Stanisław zginął w 1079 roku w konflikcie z królem Bolesławem Śmiałym; kanonizowany w 1253 roku, został jednym z patronów Polski. Biskupi krakowscy byli zarazem książętami siewierskimi – od 1443 roku władali własnym małym księstwem.
