Zakonnica

Dlaczego klasztor?

Kobiety wstępowały do zakonów z różnych powodów: z powołania, z woli rodziny, po owdowieniu albo by uniknąć niechcianego małżeństwa. Córki rodów możnych i zamożnych oddawano do klasztorów często już w dzieciństwie, a klasztor oczekiwał posagu, więc wspólnoty żeńskie miały wyraźnie arystokratyczny charakter. Uboższe kobiety częściej były siostrami świeckimi, wykonującymi prace fizyczne, albo beginkami – żyjącymi wspólnie pobożnymi kobietami, które nie składały wieczystych ślubów. Ślubowano ubóstwo, czystość i posłuszeństwo, a obłóczyny, czyli przyjęcie habitu, poprzedzał okres próby – nowicjat.

Za murem

Mniszki żyły według reguł, np. benedyktyńskiej, odmawiając godziny kanoniczne w dzień i w nocy, pracując, czytając i zachowując milczenie w wyznaczonych porach. Od papieskiego dekretu Periculoso z 1298 roku wymagano od nich ścisłej klauzury, czyli niewychodzenia poza klasztor, choć egzekwowano ją różnie. Klasztory prowadziły szkoły dla dziewcząt, opiekowały się chorymi, wytwarzały tkaniny i hafty, a niektóre miały skryptoria, gdzie siostry przepisywały i iluminowały księgi. Dzień zaczynał się długo przed świtem.

Ksieni bywała postacią znaczącą: zarządzała dobrami, poddanymi i dochodami, a gdzieniegdzie miała pozycję feudalnego pana. Hildegarda z Bingen (1098–1179), ksieni w Rupertsbergu, pisała o teologii, medycynie i przyrodzie, komponowała muzykę wykonywaną do dziś i korespondowała z papieżami oraz cesarzami.

Zakonnice na ziemiach polskich

Do najstarszych polskich klasztorów żeńskich należy klasztor norbertanek na krakowskim Zwierzyńcu, z XII wieku. Księżna Jadwiga Śląska wspierała ufundowane w 1202 roku opactwo cysterek w Trzebnicy i tam spędziła wdowieństwo. Klaryski w Starym Sączu sprowadziła św. Kinga, która po śmierci męża, Bolesława Wstydliwego, sama wstąpiła do tej wspólnoty. Klasztory te przez stulecia były ośrodkami pobożności, edukacji i gospodarki, a trzebnicki do dziś przyciąga pielgrzymów do grobu świętej Jadwigi.