Mnich

Życie według reguły

Większość zachodnich mnichów żyła według reguły św. Benedykta, spisanej około 530 roku. Dzień wyznaczały godziny kanoniczne – osiem nabożeństw psalmów i modlitw, zaczynając od jutrzni w środku nocy – a pomiędzy nimi praca fizyczna i lektura duchowa. Słynne „ora et labora”, módl się i pracuj, dobrze streszcza ten porządek. Mnich ślubował posłuszeństwo, stałość, czyli pozostanie w jednej wspólnocie, oraz przemianę obyczajów, w tym czystość i brak osobistej własności. Opat był ojcem wspólnoty, a jego słowo – w granicach reguły – było ostateczne.

Kolejne reformy modyfikowały to życie. Opactwo w Cluny, założone w 910 roku, rozbudowało liturgię do imponujących rozmiarów, a cystersi z Cîteaux (1098) postawili na prostotę i ciężką pracę – stali się mistrzami rolnictwa, melioracji i gospodarki wodnej.

Księgi, piwo i milczenie

Klasztory należały do głównych strażników kultury pisma. W skryptorium przepisywano teksty na pergaminie; wielka Biblia mogła wymagać lat pracy i skór setek zwierząt. Mnisi prowadzili też szkoły, infirmerie i gościńce dla podróżnych.

Jedzenie było proste, ale regularne – a tego wielu chłopów mogło pozazdrościć. Reguła zakazywała zdrowym mięsa zwierząt czworonożnych, więc królowały chleb, warzywa, jaja, sery i ryby, do tego wino lub piwo. Posiłki spożywano w milczeniu, słuchając czytanego na głos tekstu.

Mnisi na ziemiach polskich

Benedyktyni przybyli wcześnie: opactwo w Tyńcu pod Krakowem założono około 1044 roku. Skasowane w 1816 roku, od 1939 roku znów jest zamieszkane przez benedyktynów. W XII i XIII wieku powstały opactwa cysterskie, m.in. w Jędrzejowie, Sulejowie i Lubiążu, które upowszechniały w okolicy nowe metody gospodarowania. Duchowni byli też pierwszymi kronikarzami – Gall Anonim, autor najstarszej kroniki polskiej, był według wielu badaczy benedyktynem przybyłym z zagranicy.