Toczek
Jako toczek jesteś jedną z tysięcy zielonych komórek osadzonych na powierzchni pustej kuli. Wszystkie razem machacie wiciami, a cała kula toczy się przez wodę.
Kula, która się toczy
Toczek (Volvox) to zielenica żyjąca w postaci kulistej kolonii o średnicy do około 1 milimetra – wystarczająco dużej, by dostrzec ją jako zieloną kropkę w słoiku z wodą ze stawu. Kolonia liczy, zależnie od gatunku, od mniej więcej 500 do 50 000 drobnych komórek, osadzonych w galaretowatej kuli i często połączonych cienkimi pasmami cytoplazmy. Każda komórka ma dwie wici i plamkę oczną, a ich skoordynowane uderzenia sprawiają, że kolonia wiruje i toczy się w stronę światła. Stąd nazwa – zarówno łacińska, od volvere, „toczyć”, jak i polska.
Antoni van Leeuwenhoek opisał te toczące się kule w 1700 roku, a Karol Linneusz nadał rodzajowi nazwę w 1758 roku.
Podział pracy
Wyjątkowość toczka polega na tym, że jego komórki nie są sobie równe. Większość to małe komórki somatyczne, które pływają i prowadzą fotosyntezę, ale nie potrafią się rozmnażać. Tylko nieliczne – u Volvox carteri zwykle około 16 – to duże komórki rozrodcze zwane gonidiami. Dzielą się one i tworzą wewnątrz kolonii matczynej nowe miniaturowe kolonie, widoczne jako ciemniejsze zielone kulki w środku. Biolodzy badają toczka jako model tego, jak powstała wielokomórkowość i podział na komórki ciała oraz komórki płciowe.
Jak to się kończy
Dla komórki somatycznej życie jest krótkie i ma wyraźny koniec. Gdy kolonie potomne są gotowe, wydostają się z kuli matczynej, a ta zostaje porzucona i zwykle w ciągu kilku dni obumiera. Toczek pokazuje więc coś w rodzaju zaprogramowanej śmierci ciała. Kiedy staw wysycha albo się ochładza, kolonie przechodzą na rozmnażanie płciowe i wytwarzają zygoty o grubych ścianach, które potrafią przetrwać suszę, dopóki warunki znów się nie poprawią.
