Zarodziec

Życie między dwoma gospodarzami

Plasmodium to jednokomórkowy pasożyt spokrewniony z toksoplazmą. Malarię u ludzi regularnie wywołuje pięć gatunków; najgroźniejszy jest zarodziec sierpowaty (P. falciparum), a poza Afryką najbardziej rozpowszechniony – zarodziec ruchliwy (P. vivax). Cykl zaczyna się, gdy zakażona samica widliszka ukłuje człowieka i wprowadzi kilkadziesiąt nitkowatych sporozoitów. W ciągu godziny docierają one do wątroby, gdzie każdy wnika do komórki i przez mniej więcej tydzień lub dwa mnoży się w dziesiątki tysięcy nowych pasożytów, nie wywołując objawów.

Następnie wydostają się do krwi i atakują czerwone krwinki, namnażając się i rozrywając je co 48 godzin (u P. malariae co 72). Te zsynchronizowane wysypy wywołują typowe dla malarii napady gorączki i dreszczy. Część pasożytów przekształca się w formy płciowe, które pobiera żerujący komar – i w jego jelicie cykl biegnie dalej.

Odkrycie i choroba

Alphonse Laveran dostrzegł pasożyta we krwi pacjenta w Algierii w 1880 roku, a Ronald Ross wykazał w 1897 roku, że przenoszą go komary – obaj otrzymali Nagrodę Nobla. Malaria wciąż jest poważnym problemem: według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia co roku notuje się ponad 200 mln zachorowań i około 600 tys. zgonów, głównie małych dzieci w Afryce Subsaharyjskiej. Można jej jednak zapobiegać i ją wyleczyć – szybka diagnoza i leczenie, najczęściej terapią skojarzoną z artemizyniną, są bardzo skuteczne.

Walka z tobą

Masz wielu wrogów: moskitiery nasączone środkiem owadobójczym, opryski wewnątrz domów, leki zapobiegawcze dla podróżnych i kobiet w ciąży, a od 2021 roku także pierwsze szczepionki przeciw malarii – RTS,S, a potem R21 – zalecane dzieciom w krajach endemicznych. Wiele państw całkowicie wyeliminowało malarię, w tym kilka europejskich w XX wieku. Pojedynczy pasożyt kończy życie zwykle wtedy, gdy komórka odpornościowa zniszczy zakażoną krwinkę, gdy lek oczyści krew albo gdy żaden komar się nie pojawi.