Okrzemka

Dom ze szkła

Okrzemki to jednokomórkowe glony, których ściana komórkowa, zwana pancerzykiem, zbudowana jest z krzemionki, czyli w gruncie rzeczy ze szkła. Składa się z dwóch połówek, nachodzących na siebie jak wieczko i denko szalki Petriego, i jest ozdobiona misternym wzorem porów i żeberek, innym u każdego gatunku. Okrzemki pierzaste mają wydłużony kształt łódki albo igły, mierzą zwykle 10–200 mikrometrów i żyją na mule, kamieniach, roślinach, a nawet w lodzie morskim. Ich okrągłe kuzynki, okrzemki centryczne, unoszą się w toni wodnej.

Wiele gatunków pierzastych potrafi się ślizgać. Szczelina biegnąca wzdłuż pancerzyka, zwana rafą, wydziela śluz, od którego komórka się odpycha. Dzięki temu suniesz do przodu lub do tyłu z prędkością kilku mikrometrów na sekundę, w stronę lepszego światła.

Coraz mniejsza z pokolenia na pokolenie

Kiedy okrzemka się dzieli, każda komórka potomna zatrzymuje jedną połówkę pancerzyka matki, a wewnątrz niej buduje nową, nieco mniejszą. W efekcie średnia wielkość komórek w populacji maleje z pokolenia na pokolenie. Gdy osiągną krytyczne minimum, przechodzą na rozmnażanie płciowe i tworzą specjalną komórkę – auksosporę – która odrasta do pełnych rozmiarów i buduje nowy pancerzyk. To jeden z dziwniejszych sposobów na utrzymanie właściwych wymiarów ciała.

Oddech dla planety

Okrzemki należą do najważniejszych organizmów fotosyntetyzujących na Ziemi; szacuje się zwykle, że wytwarzają około 20% światowego tlenu i dużą część produkcji biologicznej oceanów. Po śmierci ich szklane pancerzyki opadają na dno i się gromadzą. Przez miliony lat tworzą ziemię okrzemkową, wydobywaną do produkcji filtrów, łagodnych środków ściernych i preparatów na owady. Biegli sądowi badają okrzemki znalezione w ciele, by ustalić, czy doszło do utonięcia i gdzie. Twoje życie zakończy się najpewniej w pyszczku ślimaka, widłonoga albo larwy ryby – okrzemki są podstawą wielu wodnych łańcuchów pokarmowych.