Euglena

Ani roślina, ani zwierzę

Euglena, po polsku także klejnotka, to jednokomórkowy protist o długości od około 15 do 500 mikrometrów, zależnie od gatunku. Jest pospolita w żyznych stawach, kałużach i rowach, czasem tak liczna, że woda robi się jaskrawozielona. Ma chloroplasty i wytwarza pokarm ze światła, ale też aktywnie pływa, a przy braku światła wchłania rozpuszczone substancje odżywcze. W XIX wieku przysparzało to przyrodnikom kłopotu – zaliczano ją jednocześnie do roślin i do zwierząt. Dziś należy do osobnej grupy, eugleninów.

Chloroplasty dostała z drugiej ręki: jej przodek połknął zielony glon i zatrzymał go w sobie. Biolodzy nazywają to wtórną endosymbiozą.

Widzenie bez oczu

Z przodu komórki znajduje się czerwona plamka oczna, czyli stigma, a obok niej światłoczułe zgrubienie u nasady wici. Kiedy płyniesz i obracasz się, plamka regularnie zacienia czujnik, dzięki czemu wiesz, skąd pada światło, i kierujesz się ku umiarkowanie jasnym miejscom, najlepszym do fotosyntezy. Zamiast sztywnej ściany komórkowej masz elastyczną białkową pellikulę, która pozwala wielu gatunkom na charakterystyczne wijące się, gąsienicowate ruchy, zwane ruchem euglenoidalnym. Gdy światła jest za dużo, odwracasz się i odpływasz, chroniąc chloroplasty przed uszkodzeniem.

Zapasy, stres i przetrwanie

Energię magazynujesz w postaci paramylonu – węglowodanu podobnego do skrobi, występującego tylko u eugleninów. Dziś bada się go jako suplement diety i surowiec do bioplastików. Kiedy kałuża wysycha albo woda robi się zimna, euglena może utworzyć cystę o grubej ścianie i przeczekać trudny czas. Rozmnaża się przez podłużny podział komórki – u eugleninów nie potwierdzono rozmnażania płciowego. Polują na nią wrotki, drobne skorupiaki i inne protisty, więc większość komórek kończy jako czyjś obiad. Niektóre gatunki eugleny w hodowli w ciemności tracą chloroplasty na dobre i dalej żyją jak zwierzęta.