Vegavis

Antarktyda bez lodu

Vegavis iaai żył ok. 69–66 mln lat temu, pod sam koniec kredy. Jego skamieniałości pochodzą z Wyspy Vega u wybrzeży Półwyspu Antarktycznego, od której wziął nazwę. Antarktyda leżała wtedy blisko bieguna, podobnie jak dziś, ale klimat był znacznie łagodniejszy: rosły tam lasy drzew iglastych i bukanów, nie istniała stała pokrywa lodowa. Zima wciąż jednak oznaczała miesiące ciemności, a krótkie dni i chłodne noce wymagały od zwierząt przystosowań do sezonowości.

Ptaka opisano formalnie w 2005 r. na podstawie częściowego szkieletu znalezionego w 1992 r. Pięknie zachowana czaszka, opisana w 2025 r., wniosła wiele nowych szczegółów.

Wczesny nowoczesny ptak

Vegavis jest ważny, bo należy do Neornithes – grupy obejmującej wszystkie żyjące dziś ptaki. Zwykle zaliczano go do krewnych blaszkodziobych (Anseriformes), czyli linii kaczek, gęsi i łabędzi, choć nowa czaszka skłoniła część badaczy do uznania go za nurkującego ptaka o spiczastym dziobie, podobnego raczej do nura. Jego dokładne miejsce na drzewie rodowym wciąż jest dyskutowane. Tak czy inaczej, pokazuje, że linie współczesnych ptaków zaczęły się rozdzielać, zanim spadła planetoida. Budowa kości nóg wskazuje na nurka napędzanego stopami: zdobywałbyś pożywienie, ścigając pod wodą ryby i drobne bezkręgowce.

Najstarsza krtań ptaków

W 2016 r. opisano skamieniałą krtań dolną (syrinks) – narząd głosu ptaków – zachowaną wraz z jednym z okazów vegavisa. To najstarszy znany syrinks, a jego asymetryczna budowa przypomina narząd kaczek i gęsi, co sugeruje, że vegavis raczej gęgał, niż śpiewał. Jego świat skończył się dramatycznie, ale ptaki tego typu znalazły się wśród ocalałych: współczesne ptaki przetrwały wymieranie, które zmiotło wszystkie pozostałe dinozaury. Dla paleontologów to ważna wskazówka: pokazuje, kiedy ptaki zaczęły wydawać dźwięki podobne do tych, które słyszymy dziś nad stawami.