Archelon
Jako archelon miałbyś płetwy rozpięte na mniej więcej cztery metry – szerokość małego samochodu – a i tak musiałbyś wczołgać się na plażę, żeby złożyć jaja.
Największy żółw w historii
Archelon ischyros żył ok. 80–74 mln lat temu w Zachodnim Morzu Wewnętrznym; najważniejsze skamieniałości pochodzą z łupków Pierre w Dakocie Południowej. Nazwę nadał mu w 1896 r. George Reber Wieland, a oznacza ona „żółw-władca”. Największy znany okaz, wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu, ma ok. 4,6 m długości i ok. 4 m rozpiętości płetw; jego masę szacuje się zazwyczaj na ok. 2 tony.
Był żółwiem – gadem, ale nie dinozaurem – a większość badaczy umieszcza go w pobliżu przodków dzisiejszego żółwia skórzastego, choć to pokrewieństwo bywa podważane. Bez względu na to pozostaje rekordzistą wśród żółwi morskich.
Pancerz z dziurami
W przeciwieństwie do większości żółwi archelon nie miał litego pancerza. Jego karapaks tworzyło rusztowanie z kostnych żeber, zapewne pokryte grubą, skórzastą warstwą, podobnie jak u żółwia skórzastego. Taka konstrukcja była lżejsza i dobrze pasowała do życia na otwartym morzu. Głowa była długa, z zakrzywionym, dziobowatym końcem pyska, który wraz z mocnymi szczękami mógł służyć do miażdżenia skorup amonitów i innych mięczaków albo do jedzenia meduz i dryfujących roślin. Jego dietę odtwarza się jednak z budowy ciała, a nie z zachowanej treści żołądka. Jak dzisiejsze żółwie morskie, nie potrafiłby schować głowy ani płetw pod pancerz.
Duży, ale nie nietykalny
Okazowi z Wiednia brakuje prawej tylnej płetwy – mogła zostać odgryziona przez drapieżnika, np. mozazaura lub dużego rekina, choć równie dobrze mogła odpaść po śmierci zwierzęcia. Jako samica musiałabyś wydostać się na plażę i złożyć jaja, a wyklute młode same szukałyby drogi do morza – na tym etapie większość z nich padała ofiarą drapieżników. Badania wzrostu pokrewnych żółwi sugerują, że dorosły osobnik mógł żyć przez dziesięciolecia.
