Lystrozaur

Ocalały z Wielkiego Wymierania

Około 252 mln lat temu, pod koniec permu, potężne erupcje wulkaniczne na terenie dzisiejszej Syberii wywołały globalne ocieplenie, zakwaszenie oceanów i załamanie ekosystemów. Wyginęło ok. 80–90% gatunków morskich i większość kręgowców lądowych. Lystrozaur przetrwał, a we wczesnym triasie stał się zdumiewająco pospolity: w niektórych częściach basenu Karoo w Republice Południowej Afryki stanowi bardzo dużą część skamieniałości kręgowców z najstarszych warstw triasu.

Dinozaurem nie był – dinozaury jeszcze się wtedy nie pojawiły. Lystrozaur był dicynodontem, czyli przedstawicielem synapsydów, szerokiej grupy obejmującej także ssaki i ich przodków. W pewnym sensie byłby to więc dalszy krewny człowieka niż jakiegokolwiek gada.

Dziób, kły i nory

Większość gatunków miała wielkość świni lub mniej – ok. 1 m długości – krótką, wysoką czaszkę, rogowy dziób i dwa kły wyrastające z górnej szczęki. Dni spędzałbyś na skubaniu i krojeniu twardych roślin, być może również na wygrzebywaniu korzeni i bulw. Niektóre szczątki lystrozaurów znaleziono zwinięte w strukturach interpretowanych jako nory na Antarktydzie i w Afryce Południowej, co sugeruje, że potrafiły kopać schronienia przed upałem, chłodem lub suszą. Badanie kłów z Antarktydy wykazało ślady stanu podobnego do hibernacji w czasie polarnych zim.

Żyj szybko, umieraj młodo

Badania wzrostu pokazują, że wiele lystrozaurów umierało młodo i zapewne zaczynało się rozmnażać bardzo wcześnie – to strategia dobrze sprawdzająca się w niestabilnym, surowym środowisku. W tym wcieleniu raczej nie doczekałbyś starości. Sama nazwa, nadana w 1870 r. przez Edwarda Drinkera Cope’a, oznacza „jaszczur-łopata”.

Jego skamieniałości odegrały też rolę w nauce: lystrozaury znalezione w 1969 r. na Antarktydzie, a wcześniej w Afryce i Indiach, pomogły potwierdzić teorię, że kontynenty te były niegdyś połączone w Pangeę.