Leedsichtys

Ryba nazwana na cześć farmera

Leedsichthys problematicus żył ok. 165 mln lat temu, w środkowej jurze. Pierwsze szczątki pochodzą z iłów oksfordzkich w pobliżu Peterborough w Anglii; zebrał je w latach 80. XIX wieku Alfred Nicholson Leeds, zamożny rolnik i zapalony kolekcjoner skamieniałości, którego nazwisko nosi dziś ryba. Nazwa gatunkowa „problematicus” jest uczciwa: skamieniałości są fragmentaryczne, bo duża część szkieletu była chrzęstna i rzadko ulegała fosylizacji. Szczątki znane są też z Francji, Niemiec i Chile, co wskazuje na szeroki zasięg tego gatunku. Rekonstrukcja przypomina więc układanie puzzli z wyrostków skrzelowych, promieni płetw, fragmentów czaszki i kostnych elementów ogona, porównywanych z mniejszymi krewniakami z rodziny Pachycormidae.

Ile dokładnie metrów?

Dawne doniesienia o 25–30 m nie przetrwały rzetelnych badań. Analiza przyrostów w kościach z 2013 r. wykazała, że duże osobniki osiągały zwykle ok. 8–16,5 m, a dorastały do tych rozmiarów przez mniej więcej 40 lat. Nawet dolna granica czyni go jedną z największych znanych ryb kostnoszkieletowych. Setki tysięcy cienkich, grzebieniastych wyrostków skrzelowych odcedzałyby z wody drobne zwierzęta – skorupiaki, meduzy, larwy ryb – podczas gdy ty spokojnie płynąłbyś naprzód. Pysk otwierałby się szeroko jak czerpak, a woda uchodziłaby przez szpary skrzelowe, zostawiając pokarm w środku.

Żywot powolnego olbrzyma

To nie byłoby życie łowcy. Podążałbyś za zakwitami planktonu, zapewne na duże odległości i być może sezonowo, podobnie jak dzisiejsze rekiny olbrzymie. Rozmiar i powolność niosły jednak ryzyko: z iłów oksfordzkich znamy kości leedsichtysa ze śladami ugryzień, prawdopodobnie zostawionymi przez pliozaury, takie jak liopleurodon, albo morskiego krewniaka krokodyli metriorynchusa – choć część śladów mogła powstać przy żerowaniu na padlinie. To jeden z najwcześniejszych znanych olbrzymich filtratorów wśród kręgowców; w tej roli zastąpiły go później wieloryby fiszbinowe.