Radiooperator

Kropki, kreski i trzaski

Radio odmieniło wojnę w XX wieku. W czasie I wojny światowej radiostacje były ciężkie i służyły głównie wyższym sztabom, a oddziały frontowe polegały na kablu telefonicznym, gońcach, lampach sygnałowych, a nawet gołębiach pocztowych. W II wojnie światowej przenośne radiostacje – noszone na plecach lub montowane w czołgach i samolotach – łączyły oddziały ze sobą oraz z artylerią i lotnictwem. Operatorzy nadawali i odbierali depesze głównie alfabetem Morse’a, zwykle w tempie około 15–25 słów na minutę, a później coraz częściej przez fonię. Typowa plecakowa radiostacja z bateriami ważyła kilkanaście kilogramów.

Szyfry i polowanie na nadajnik

Depesze trzeba było szyfrować, więc radiooperator pracował z książkami kodowymi, tabelami szyfrów, a na wyższych szczeblach z maszynami szyfrującymi. Błąd w procedurze mógł zdradzić całą sieć – złamanie Enigmy opierało się częściowo na niedbałych nawykach niemieckich operatorów. Przeciwnik stosował też radionamiernictwo: namierzając sygnał z dwóch lub więcej odbiorników, wyznaczał położenie nadajnika. Radiotelegrafiści konspiracji i wywiadu na terenach okupowanych często wpadali właśnie w ten sposób, a ich szanse przeżycia bywały tragicznie małe. Krótkie nadawanie i zmiana miejsca były kwestią życia. W okupowanej Polsce za posiadanie zwykłego odbiornika radiowego groziła kara śmierci.

Głos powstania

W czasie Powstania Warszawskiego Armia Krajowa uruchomiła radiostację Błyskawica, która od 8 sierpnia 1944 roku nadawała po polsku i w innych językach, informując świat o walkach. Polscy specjaliści od łączności mieli już wcześniej wielki sukces: w wojnie polsko-bolszewickiej radiowywiad złamał szyfry sowieckie i pomógł wygrać Bitwę Warszawską w 1920 roku. Na co dzień wojna radiooperatora oznaczała jednak zimno, zmęczenie, obolałe dłonie i długie godziny w słuchawkach, w trzaskach eteru, w oczekiwaniu na ten jeden słaby sygnał.