Astronauta

Pierwsi w kosmosie

Era kosmiczna zaczęła się od Sputnika w październiku 1957 roku. 12 kwietnia 1961 roku radziecki kosmonauta Jurij Gagarin jako pierwszy człowiek poleciał w kosmos, okrążając Ziemię raz na pokładzie Wostoka 1 w około 108 minut. W 1963 roku Walentina Tiereszkowa została pierwszą kobietą w kosmosie. Amerykański program Apollo wysłał ludzi na Księżyc w lipcu 1969 roku, gdy Neil Armstrong i Buzz Aldrin stanęli na jego powierzchni; do 1972 roku chodziło po nim dwunastu astronautów. Potem przyszła era stacji orbitalnych – Salut, Skylab, Mir – oraz, od 1981 roku, wahadłowców wielokrotnego użytku.

Selekcja i trening

Pierwsi astronauci i kosmonauci byli w większości wojskowymi pilotami doświadczalnymi, wybieranymi ze względu na umiejętności, zdrowie, niewielki wzrost pozwalający zmieścić się w ciasnej kapsule i spokój pod presją. Trening obejmował wirówkę symulującą przeciążenia startowe, loty paraboliczne z krótką nieważkością, szkolenie przetrwania na wypadek lądowania na morzu, pustyni czy w tajdze oraz niezliczone godziny w symulatorach. Na orbicie nieważkość sprawia, że płyny przemieszczają się ku głowie, mięśnie i kości słabną bez ćwiczeń, a jedzenie, mycie i sen wymagają nowych technik.

Ryzyko i polski debiut

Loty kosmiczne były niebezpieczne. Pożar Apollo 1 w 1967 roku zabił trzech astronautów na stanowisku startowym; załoga Sojuza 11 zginęła w 1971 roku po rozhermetyzowaniu kapsuły; Challenger rozpadł się 73 sekundy po starcie w 1986 roku.

W ramach radzieckiego programu Interkosmos na stacje orbitalne latali kosmonauci z krajów sojuszniczych. 27 czerwca 1978 roku Mirosław Hermaszewski, pilot polskiego lotnictwa wojskowego, wystartował Sojuzem 30 na stację Salut 6 jako pierwszy – i przez prawie pół wieku jedyny – Polak w kosmosie. Jego lot trwał niemal osiem dni. Kolejny polski astronauta, Sławosz Uznański-Wiśniewski, poleciał na Międzynarodową Stację Kosmiczną w 2025 roku.