Halobakteria

Wcale nie bakteria

Halobakterie, mimo nazwy, nie są bakteriami. Pod mikroskopem wyglądają podobnie, ale należą do osobnej domeny życia – archeonów, które mają zupełnie inne błony komórkowe i maszynerię molekularną. Bez soli nie przeżyją: większość najlepiej rośnie w solance o stężeniu 20–30%, bliskim nasycenia, a wiele pęka po przeniesieniu do wody słodkiej. Mieszkasz w warzelniach soli, w Morzu Martwym, w słonych jeziorach Australii i Senegalu, a także w kieszonkach solanki wewnątrz soli kamiennej.

Kształty bywają bardzo różne: pałeczki, nieregularne grudki, a Haloquadratum walsbyi, odkryty w 1980 roku w solankowym basenie na Synaju, jest płaski i kwadratowy jak maleńki znaczek pocztowy.

Różowe, fioletowe i zasilane światłem

Czerwień i róż stawów solnych widziane z samolotu to w dużej mierze zasługa halobakterii i ich karotenoidowego barwnika bakterioruberyny, a także glonu Dunaliella. Niektóre gatunki, np. Halobacterium salinarum, mają też płaty bakteriorodopsyny – fioletowego białka, które dzięki światłu wypompowuje protony z komórki i daje drugie źródło energii, gdy brakuje tlenu. Bakteriorodopsyna stała się klasycznym modelem w badaniach białek błonowych.

Żeby solanka cię nie odwodniła, wypełniasz komórkę chlorkiem potasu, wyrównując stężenie soli na zewnątrz. Twoje białka są przystosowane do pracy w tej gęstej zupie.

Cierpliwość w krysztale

Gdy staw wysycha, halobakterie mogą zostać uwięzione w mikroskopijnych pęcherzykach płynu wewnątrz kryształów soli. Z dawnych złóż soli udało się wyhodować żywe komórki, a niektórzy badacze twierdzą, że przetrwały one czas geologiczny. Takie datowania budzą jednak spory, bo trudno wykluczyć zanieczyszczenie próbek. Na co dzień zagrażają ci wirusy, których w solance jest mnóstwo, oraz ulewa, która rozcieńczy twój świat poniżej granicy, jaką znosisz. Niektóre gatunki przeżywają też wysuszenie w postaci cienkiej, różowej skorupki na brzegu stawu.