Deinokok

Znaleziony w puszce mięsa

W 1956 roku naukowcy w Oregonie sprawdzali, czy promieniowanie gamma może sterylizować mięso w puszkach. Jedna puszka i tak się zepsuła, a winowajcą okazała się różowoczerwona bakteria, która przetrwała napromieniowanie. Nazwano ją Deinococcus radiodurans, co można przetłumaczyć jako „straszna jagoda odporna na promieniowanie”. Jej kuliste komórki mają średnicę kilku mikrometrów, zwykle łączą się po dwie lub cztery i mają grubą, wielowarstwową osłonę.

Krewniaków deinokoka znaleziono później w suchej glebie, piasku pustyń, odchodach zwierząt, kurzu, a nawet na powierzchniach w pomieszczeniach sterylnych. Księga rekordów Guinnessa uznała go kiedyś za najtwardszą bakterię świata, a prasa ochrzciła go „Conanem Bakterią”.

Warsztat naprawczy

Promieniowanie zabija głównie dlatego, że rozbija DNA. Deinokok przeżywa około 5000 grejów promieniowania gamma bez wyraźnych strat, a część komórek nawet 15 000 Gy. Dla porównania: dla człowieka śmiertelne bywa już około 5 Gy. Bakteria wcale nie jest osłonięta przed uszkodzeniami – jej chromosom i tak rozpada się na setki kawałków. Sekretem jest naprawa: każda komórka ma kilka kopii genomu, więc jedna może posłużyć za wzór do odbudowy drugiej, a białka naprawcze chronią przed utlenieniem przeciwutleniacze oparte na manganie.

Skąd ta umiejętność

Na Ziemi nie ma naturalnych miejsc o tak silnym promieniowaniu, więc ta odporność jest najpewniej efektem ubocznym przystosowania do wysychania, które również łamie DNA. Twoje codzienne życie to wysychanie i ponowne nawadnianie w glebie lub kurzu, w oczekiwaniu na wodę. Naukowcy badają cię pod kątem oczyszczania odpadów promieniotwórczych, a w japońskim eksperymencie Tanpopo na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wysuszone grudki deinokoków przetrwały trzy lata na zewnątrz stacji. To argument w dyskusji o tym, czy drobnoustroje mogłyby podróżować między planetami.