Rozwielitka

Wiosłowanie czułkami

Rozwielitka (Daphnia), zwana też pchłą wodną, to mały skorupiak długości zwykle 1–5 milimetrów, żyjący w stawach i jeziorach na całym świecie. Z pchłą nie ma nic wspólnego – przezwisko wzięło się od jej skokowego pływania, napędzanego uderzeniami dużej pary rozgałęzionych czułków. Ciało kryje się w przezroczystym pancerzyku, więc pod mikroskopem widać jelito pełne zielonych glonów, jaja w komorze lęgowej i bijące serce, często ponad 200 razy na minutę, zależnie od temperatury.

Żywisz się, filtrując wodę: twoje odnóża pracują bez przerwy i przepychają wodę przez gęste szczecinki, które wyłapują glony, bakterie i drobiny szczątków organicznych.

Klony, samce i zimowe jaja

Przez większość roku populacje rozwielitek składają się wyłącznie z samic, które rozmnażają się dzieworodnie i co kilka dni wydają na świat miot genetycznie identycznych córek. Jedna samica może w ciągu kilku tygodni dać początek dużej populacji. Kiedy warunki się pogarszają – robi się tłoczno, dni się skracają, woda stygnie – z części jaj rozwijają się samce. W wyniku rozmnażania płciowego powstają jaja przetrwalnikowe w twardej osłonce zwanej siodełkiem (ephippium). Przeżywają wysuszenie i zamarznięcie, a niektóre wykluły się po dziesięcioleciach spędzonych w osadach jezior.

Hełmy i ważna rola

Rozwielitki są pokarmem ryb, larw owadów i larw wodzienia (Chaoborus). Niektóre gatunki, gdy wyczują chemiczne sygnały drapieżników, wytwarzają obronne hełmy i kolce na karku – to klasyczny przykład elastycznej odpowiedzi organizmu na zagrożenie. Wiele z nich odbywa też codzienne wędrówki: w dzień opadają w ciemną, głęboką wodę, a nocą wypływają ku powierzchni, by żerować. Zjadając glony, rozwielitki utrzymują przejrzystość jezior, a ponieważ są wrażliwe na zanieczyszczenia, używa się ich standardowo w testach toksyczności wody. Akwaryści znają je też jako popularny żywy pokarm dla ryb. Twoje życie trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy.