Protoceratops

Najczęstsza twarz wśród wydm

Protoceratops andrewsi żył około 75–71 milionów lat temu na terenie dzisiejszej Mongolii i północnych Chin, w formacji Djadokhta – suchym krajobrazie wydm i okresowych strumieni. Odkryto go w 1922 roku podczas wypraw Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej do Azji Środkowej, a nazwano rok później.

To jeden z najlepiej poznanych dinozaurów na świecie: znamy setki okazów, od świeżo wyklutych młodych po dorosłe. Te ostatnie miały około 1,5–2 m długości i ważyły szacunkowo 60–100 kg. Miały dziób, niewielką kryzę i zamiast prawdziwych rogów – tylko guz na nosie. Czaszki dorosłych różnią się wielkością kryzy i kształtem nosa. Część badaczy widzi w tym różnice między samcami a samicami, inni – zwykłą zmienność osobniczą. Bogaty materiał ze wszystkich etapów wzrostu sprawia, że protoceratops jest ulubionym obiektem takich analiz.

„Walczące dinozaury”

W 1971 roku polsko-mongolska wyprawa natrafiła na jedną z najsłynniejszych skamieniałości w historii: protoceratopsa i welociraptora zwartych w uścisku. Sierpowaty pazur drapieżnika tkwi w okolicy szyi protoceratopsa, a ręka raptora jest zaciśnięta w jego szczękach. Obydwa zwierzęta zostały zapewne zasypane żywcem przez osuwającą się wydmę lub burzę piaskową.

Twoje życie byłoby więc niebezpieczne, ale potrafiłbyś też mocno ugryźć w odpowiedzi. Ślady zębów na innych okazach pokazują, że welociraptory żerowały też na padlinie protoceratopsów.

Gryfy i gniazda

Badaczka folkloru Adrienne Mayor zasugerowała, że czaszki protoceratopsów, wyłaniające się z ziemi przy dawnych szlakach karawan, mogły zainspirować legendę o gryfie. To kusząca hipoteza, choć historycy się o nią spierają.

Znalezione w 2011 roku gniazdo z 15 młodymi sugeruje jakąś formę opieki rodzicielskiej, a badanie zarodków z 2020 roku pokazało, że jaja protoceratopsa miały miękką, skórzastą skorupkę – co zmieniło poglądy na wygląd jaj wczesnych dinozaurów.