Partyzant

Wojna bez linii frontu

Partyzanci to nieregularni bojownicy działający na tyłach wroga. W czasie II wojny światowej ruchy partyzanckie walczyły w całej okupowanej Europie: w Jugosławii, ZSRR, Grecji, Francji, Włoszech i Polsce. W Polsce największą armią podziemną była Armia Krajowa, licząca w 1944 roku według szacunków 300–400 tysięcy zaprzysiężonych członków, choć uzbrojona była tylko część z nich. Działały też komunistyczna Armia Ludowa, chłopskie Bataliony Chłopskie, Narodowe Siły Zbrojne oraz żydowskie oddziały partyzanckie tworzone przez zbiegów z gett.

Życie w lesie

Oddziały leśne mieszkały w obozach z ziemianek i szałasów, często w dużych kompleksach leśnych – w Górach Świętokrzyskich, na Lubelszczyźnie czy w Puszczy Białowieskiej. Żywność pochodziła od chłopów, czasem dawana dobrowolnie, czasem rekwirowana, a także z napadów na niemieckie magazyny. Broni brakowało: używano zdobycznej, przedwojennej, domowej roboty i zrzutów alianckich. Zimy były okrutne, a choroby, wszy i głód stałym problemem. Nad wszystkim czuwała konspiracyjna dyscyplina: pseudonimy, przysięga, rozkazy przekazywane przez łączniczki.

Akcje obejmowały wysadzanie torów i mostów, ataki na posterunki, odbijanie więźniów, wykonywanie wyroków na kolaborantach i zbieranie informacji. Wywiad AK zdobył na przykład w 1944 roku części rakiety V-2 i przekazał je do Wielkiej Brytanii.

Cena oporu

Okupanci odpowiadali na opór odpowiedzialnością zbiorową: wsie podejrzane o pomoc partyzantom palono, a mieszkańców mordowano. To sprawiało, że każda decyzja o akcji miała ogromny ciężar moralny. Zawsze groziła zdrada ze strony donosicieli. Po latach 1944–1945 wielu polskich partyzantów spotkały nowe represje ze strony władz wspieranych przez ZSRR; część pozostała w lesie jako „żołnierze wyklęci”, inni trafili do więzień lub zostali straceni. Ich losy są dziś ważną i wciąż dyskutowaną częścią polskiej pamięci.